Hoezo, burn-out "ontmoeten"??
Ik heb al een tijdje niets meer heb gepubliceerd, door werk aan enkele grotere verhalen die maar langzaam vorm krijgen. Daarom even een tussendoortje.
Burn-out is een nog grotendeels ongrijpbaar fenomeen. Dat dit verschillende meningen genereert over het ontstaan en de behandeling is dan ook begrijpelijk. Dat sommige van die opinies gewoon doorslaan is opmerkelijk. Hieronder een artikel op MaganementSite dat verrassend interessant begint en dan compleet de mist in gaat. Ook de reacties op het artikel zijn een evaluatie waard.
Waarom burn-out geen individueel probleem is en wat we collectief blijven missen
We zijn niet overspannen, we dragen gewoon te veel. We zijn wel overspannen, net omdat we te veel dragen.
Wendelien Geurkink, ManagementSite 02-01-2026
De cijfers liegen er niet om. Stress en burn-out blijven jaar na jaar de belangrijkste oorzaak van langdurig verzuim. Niet alleen in sectoren die we direct associëren met overbelasting – zorg, onderwijs – maar werkelijk overal. Bij teamleiders die hun verantwoordelijkheid serieus nemen. Bij professionals die goed zijn in wat ze doen. Bij ouders die het allemaal proberen te combineren. Bij jongeren die hun weg nog zoeken
En toch. Ondanks deze heldere patronen blijven we burn-out behandelen als een individueel probleem. Als iets wat vooral tussen de oren zit. De overmatige stress in de maatschappij en het bedrijfsleven (een gevolg van neoliberalisme) wordt nog altijd niet erkend als een boosdoener.
De bekende reflex: het ligt aan jou
Mensen die vastlopen krijgen vaak dezelfde adviezen te horen:
Plan je tijd beter in
Word weerbaarder
Pas je mindset aan
Leer loslaten
Zet grenzen
Het klinkt allemaal best redelijk. Logisch zelfs. Alleen verklaart het niet waarom zoveel mensen blijven uitvallen, ook nádat ze alles "goed" hebben gedaan. Nádat ze alle programma's hebben gevolgd en alle adviezen hebben toegepast.
Wat als het probleem helemaal niet zit in wat mensen wel of niet doen? Wat als het zit in wat ze al veel te lang dragen, zonder dat iemand dat eigenlijk ziet? Wat als de bron van de narigheid niet in de werksituatie zit maar daarbuiten?
De redenering is logisch: als we burn-out niet opgelost krijgen via menselijke factoren, dan moeten we misschien iets doen aan de omgeving. Bovendien is burn-out op een paar decennia een groot probleem geworden, dus dat kan niet verklaard worden door een evolutie van de mens zelf, dus moeten de oorzaken liggen in factoren die de mens ondergaat.
Het probleem is juist dat ze het goed doen
Veel mensen die uitvallen functioneren (functioneerden) prima. Sterker nog: ze functioneren vaak beter dan gemiddeld. Ze zijn betrokken bij hun werk. Nemen verantwoordelijkheid. Denken mee. Lossen dingen op voordat het problemen worden. Klinkt OK. Vroeger zou hier gestaan hebben "… zijn perfectionistisch". Die anti-perfectionisme trend is blijkbaar wat gaan liggen. Zie ook Perfectionisme: een misverstand ontrafeld, dat dateert van drie jaar geleden.
En daar zit 'm nou net. Precies die mensen dragen dingen mee die eigenlijk nooit van hen hadden moeten zijn:
Verantwoordelijkheden die niet expliciet bij hun functie horen
– Die vage verwachtingen die ergens tussen de regels door ontstaan. Het gevoel dat jij het maar moet doen, want anders gebeurt het niet.
Patronen uit het verleden die nooit zijn losgelaten
– Die rol die je ooit op je nam toen het gezin het nodig had. Die alertheid die je ontwikkelde om veilig te blijven. Die waakzaamheid die je hielp overleven, maar nu alleen nog maar energie kost.
Zorgen uit loyaliteit
– Je ziet dat een collega het zwaar heeft. Je weet dat je baas onder druk staat. Je merkt dat het team uit balans is. En omdat je het ziet, ga je mee dragen. Niet omdat iemand het vraagt, maar omdat je het gewoon ziet gebeuren.
Niemand vraagt dit bewust van hen. Het ontstaat gewoon. En blijft bestaan. Omdat het systeem daaraan gewend raakt.
De valstrik van de zelfverbetering-industrie
Wat gebeurt er als mensen vastlopen? Dan komt vaak dezelfde reflex: er moet iets anders. Meer inzicht krijgen. Een andere methode proberen. Nog een training volgen. Een nieuw programma starten. De gebruikelijke mensgerichte aanpak waar vooral de coaches beter van worden.
De zelfhulpindustrie draait overuren. Mindsetwerk, doelentechnieken, optimalisatiestrategieën, routines opbouwen, jezelf tracken en meten (zie ook Burn-out voorkomen? Daar is een app voor). Het is allemaal bedoeld als bevrijding. Als de weg naar meer grip en minder stress.
Maar voor veel mensen wordt het precies het tegenovergestelde. Een extra laag druk. Inderdaad. Want naast alles wat ze al dragen – werk, gezin, relaties, verwachtingen – komt er nu ook nog bij dat ze zichzelf moeten verbeteren. Begin er maar aan. Dat ze harder aan zichzelf moeten werken.
Zelfs rust wordt iets wat je eerst moet verdienen. Stilte wordt een prestatie die je moet behalen. Ontspanning moet ingepland en geoptimaliseerd worden.
Burn-out is geen zwakte – het is een signaal
Hier komt iets belangrijks: burn-out ontstaat vrijwel nooit door zwakte. Het ontstaat door te lang sterk zijn. Door te veel verantwoordelijkheid dragen zonder dat daar voldoende bedding onder zit. Zo is dat.
Niet door gebrek aan inzicht, maar door gebrek aan ruimte. Niet door te weinig willen, maar door te lang moeten.
Je lichaam trekt uiteindelijk de noodrem. In een uiterste geval zak je gewoon ineen op de werkvloer. Het systeem kan niet anders. De HPA-as werkt niet meer; zie ook Burn-out – Een overzicht. Want wat er op dat moment gedragen wordt, had nooit van één persoon alleen mogen zijn.
Dat is geen falen. Dat is een alarmsignaal. Een wijze reactie van een systeem dat grenzen aangeeft die allang overschreden zijn.
Tot zover is dit een goede beschrijving van het probleem. Houd je nu vast.
Een ander vertrekpunt: ontmoeten in plaats van oplossen
Wat als de oplossing niet ligt in nóg een verandering? Nóg een aanpak? Nóg een manier om beter te functioneren? De werkorganisatie herzien misschien? Basale fouten uit de systemen halen?
Wat als het begint met iets heel anders: werkelijk ontmoeten wat er al is. Niet om het weg te werken. Niet om het op te lossen. Niet om het te transformeren in iets anders. HUH?? Echt waar?
Maar gewoon: aanwezig zijn bij wat zich voordoet. Die spanning in je schouders. Die vermoeidheid die maar niet weggaat. Dat patroon dat zich blijft herhalen. Die innerlijke stem die al zo lang zegt dat het anders moet. Zonder dat je er direct iets mee moet. Zonder agenda. Zonder dat het ergens naar toe moet. Gewoon aanvaarden? Dat we daar niet eerder aan dachten…
Wanneer iets werkelijk wordt ontmoet – gezien, erkend, gevoeld – ontstaat er iets opmerkelijks. Wauw. Er komt veiligheid in het systeem. En waar veiligheid ontstaat, hoeft niets meer zo krampachtig vastgehouden te worden. Nou, zeg.
Wat ontmoet wordt, hoeft niet langer gedragen. Alsjemenou.
Dit vraagt iets fundamenteel anders
Van leiderschap. Van beleid. Van hoe we naar mensen kijken die het zwaar hebben.
Minder controleren hoe ze het doen. Minder meten of ze wel genoeg presteren. Minder management van iedere stap.
Meer ruimte om adem te halen. Meer vertrouwen in wat ontstaat wanneer druk wegvalt. Meer bedding onder wat mensen al dragen.
Want niet alles hoeft gefikst. Niet alles moet meteen helder worden. Niet alles vraagt directe actie of een plan van aanpak.
Soms vraagt iets gewoon aanwezigheid. Erkenning. Ruimte om te zijn zoals het is.
Ik weet niet wat ik lees. Dus niet de werknemer is in fout, maar wel de werkgever? Die verkeerd naar de werknemer kijkt, te veel meet, verstikt, te weinig vertrouwt…?? Maar fouten in organisatie- en informatiesystemen, daar hebben we nog nooit van gehoord…
Misschien is dit wel de uitnodiging
Niet nóg een manier bedenken om beter te worden. Niet nóg een programma volgen om sterker of veerkrachtiger te worden.
Maar stoppen met dragen wat nooit van jou was. Herkennen wat er gebeurt wanneer het moeten eindelijk mag wegvallen. Merken wat er ontstaat als je jezelf toestaat om gewoon te zijn, zonder dat daar direct iets mee moet. Quiet quitting komt in de buurt.
Dat is geen luxe. Dat is geen zwakte. Het is misschien wel het verstandigste wat je kunt doen.
Enfin; had ik niet op een stoel gezeten, dan was mijn broek afgezakt.
De reacties
Er zijn vier reacties; vrij weinig voor deze site. Opmerkelijker is echter dat ze alle vier de probleembeschrijving bevestigen, maar geen enkele reageerder durft te suggereren dat het idee van de auteur elke grond mist. Gewoon aanvaarden, en dan komt het wel in orde? Ammehoela.
Waarschijnlijk hebben heel wat lezers gewoon over de onzin heen gelezen. Naarmate je minder kritisch bent ingesteld gaat je aandacht voor absurditeit immers omlaag. Dat was mogelijk het geval voor de vier reageerders.
Ongetwijfeld hebben meer mensen dit artikel gelezen; het was immers het centrale artikel van een recente nieuwsbrief. Ik vermoed dat velen hebben gedacht: "Nou, wat moet je in 's hemelsnaam daarop zeggen?". Dat er geen degelijke reacties waren wijst op een ander fenomeen in management, nl. een gebrek aan moed om de echte problemen te benoemen en aan te pakken.
Basale fout?
Meestal is duidelijk welke basale fout in het spel is; hier niet dadelijk. Ik doe een poging door ze allemaal na te gaan:
– Foutieve procedure: er is geen sprake van een procedure, dus neen.
– Gebrekkige aspectscheiding: in plaats van de stressbron te zoeken bij de werknemer, wordt die hier gezocht bij de werkgever; aan de systemen wordt niet gedacht. Dus ja, in zekere zin.
– Overbodige complexiteit: ook min of meer, en wel omdat maatregelen die de echte oorzaak negeren de toestand doorgaans nog complexer maken.
– Parallelle processen: niet van toepassing.
– Partiële oplossing: ook niet.
– Symptoombestrijding: min of meer. Dat de aandacht van de werknemer wegschuift is in principe OK, maar die verschuift hier naar de werkgever, dus de echte oorzaak (het systeem dat fouten vertoont) wordt niet aangepakt.
– Systeem v/h 7e knoopsgat: niet echt, hoewel wijzen naar de werkgever typisch menselijk is.
– Vlag- en ladingprobleem: niet van toepassing; burn-out blijft wazig, maar daar gaat het hier niet over.
– Voorbarige extrapolatie: geen verband.